شما از چه چیزهایی می ترسید؟ از سخنرانی، فروشندگی، ملاقات با افراد جدید، درخواست قرار ملاقات، درخواست اضافه حقوق، جستجوی شغل، شکست در زندگی، تغییر کسب و کار، تنها ماندن یا نه گفتن به دیگران؟ آیا تا به حال به این فکر کرده اید که ترس برایتان چقدر هزینه مالی، احساسی و جسمی دارد؟ ترس خیلی چیزها را از زندگی شما دور می کند و هیچ چیزی جز پشیمانی و توهم بودن در منطقه امن به شما نمی دهد.  
رویارویی با مشکلات و مسائل معمول زندگی منجر به ترس و دلهره در وجود انسان ها می شود اما مهم این است که چگونه در برابر این مشکلات و جلوگیری از عواقب تلخ آن مقابله کنید در ادامه این مقاله از مجموعه مقالات دین و زندگی آکا با ما همراه باشید تا غلبه برترس را از منظر قرآن و امام علی (ع) بررسی کنیم.

ترس و اضطراب از بین نمی‌رود

قرار نیست شما ترس و اضطراب را از وجود خود‌تان پاک کنید. ترس هیچ‌گاه از بین نمی‌ رود بلکه شما باید بخواهید با ترس‌تان به گونه‌ای متفاوت برخورد کنید. هر بار با ترس‌تان روبه‌رو می‌شوید، می‌توانید انتخاب کنید که چه کسی بر اوضاع مسلط باشد؛ ترس‌ تان یا بخش خودآگاه، روشن‌ بین و شجاع وجودتان.

راز تغییر رابطه‌ای که با ترس‌تان دارید این نیست که تلاش کنید آن را نابود کنید، بلکه باید جرات، شهامت، دانش و خودآگاهی‌تان را از ترس‌تان جلوتر ببرید و عشق به خود‌تان را از ترس‌تان بزرگ‌تر کنید.

با این توصیه ها به ترس خود غلبه کنید 

هر انسانی از بزرگ تا کوچک در هر برهه از زندگی خود حالات مختلفی از احساس ترس را تجربه کرده اند. اکنون باید پیش از هر چیزی به تعاریف و نشانه ها و عواقب ترس بپردازیم. 

‏"ترس" عبارت است از عاطفه ای که به هنگام بروز یک مشکل به طور یک محرک و نیرو عمل کرده و موجب آسیب دیدن به شخص شده و تمام تلاش و توانش را از او می گیرد. واژه سیاه رنگ ترس موجب گریزان شدن فرد از مسائلی می شود که نسبت به آن ها دچار ترس شده است که در نهایت گریبانگیر افسردگی می شود شروع این حس می تواند از کودکی بوده و در وجودش به طور پنهان به جا مانده و یا شاید با رخ دادن یک اتفاق یا حادثه در وجود شخص رخنه کند. 

راه های غلبه بر ترس از دید ائمه

بنا به گزارشات موسسه های بهداشت روانی 15 درصد آمریکایی ها دچار اختلال ترس یا فوبیا می باشند و نیز همین آمار با اندکی تغییر و تحول می تواند در مورد کشور خودمان صدق می کند این اختلال یکی از شایع ترین اختلالات روانی در هر رده سنی در گروه زنان و در میان مردان بالای 45 سال دومین بیماری شایع به شمار می رود. 

اشکال متعددی از ترس مطرح شده است و میلیون ها نفر در دنیا از اختلالات ترس یا فوبیا عذاب می کشند و برای اینکه از این مشکل رهایی یابند به جایی پناه میبرند که از اتفاقی که موجب ترسشان شده است دور شوند. دلایل متعددی در ایجاد اختلال ترس دخیل می باشد و می توان گفت هیچ عامل مجزایی به تنهایی قادر به توجیه این اختلال نمی باشد چرا که اختلال ترس امر بسیار پیچیده ای است. 

مناسب ترین روش تفکر در مورد دلایل ایجاد ترس و هراس ، درک و فهم این مسئله می باشد احتمالاً این مشکل با تعامل پیچیده ای بین عوامل محیطی ، عوامل روانی و عوامل بیولوژی شکل بگیرد. 

در مورد عوامل بیولوژیکی هراس تحقیقات ثابت کرده اند اختلال هراس تحت تاثیر عوامل ژنتیکی می باشد عوامل روانشناختی به گونه ای می باشد که افرادی که ترس دارند انواع علائم جسمانی را مرتبط با نوع افکار آنها تجربه می کنند. دلایل ایجاد هراس متفاوت است که می توان به ترس از حوادث آینده ، ترس از مرگ و بحران های اقتصادی و سیاسی اشاره کرد. 

‏ بنابراین توصیه می شود مواجه شدن و مقابله با ترس را برای خودتان ساده بکنید. مگر چنین نیست که هر چیزی را برای خود آسان و سهل بگیرید در انجام امور آن راحت خواهید شد. 

گاهی همین مسائل مانع رو به رو شدن انسان با آن می شود ترس و هراس در وجودش حاکم شده و خطر ایستادگی در مقابل مسائل و مشکلات را به جان نمی خرند چه بسا ممکن است این ترس پیامد بدتری برای انسان به دنبال داشته باشد. 

حضرت علی علیه السلام که همیشه برای چاره اندیشی و تدبیر پیش قدم بودند راهکار و شیوه بسیار جالبی برای رویارویی با ترس حاصل از همین مسائل معرفی کرده اند. 

بر ترس خود غلبه کنید

توصیه های امام علی برای مقابله با ترس

ایشان می فرمایند:

ذَا هِبْتَ أَمْراً فَقَعْ فِیهِ، فَإِنَّ شِدَّةَ تَوَقِّیهِ أَعْظَمُ مِمَّا تَخَافُ مِنْهُ (هنگامی که از چیزی می ترسی ،خود را در آن بیفکن،زیرا گاهی ترسیدن از چیزی ،از خود آن سخت تر است) 

بارها و بارها این موضوع ثابت شده است که انسان زمانی که ترس از چیزی دارد مدام در استرس و ناراحتی و پریشانی به سر می برد ولی وقتی انسان خود را در آن میندازد مشاهده می کند که کنار آمدن با آن بسیار راحت تر از چیزی بود که فکر می کرد علت این امر و مشکل روانی بسیار واضح است چرا که تا زمانی که انسان وارد یک چیزی نشده است فقط در وحشت و پریشانی قرار دارد و مدت های طولانی این درد و رنج ادامه دارد ولی وقتی خود را در آن بیافکند امکان دارد در عرض چند دقیقه تمام شود. و اگر این کار را نکند احتمالات مختلفی پدیدار می شود که مواجه شدن با آن ها بسیار سخت تر است اتفاقی است که ترس در او به وجود آورده است به همین علت با افزایش رنج و درد رو به رو می شود. 

حتی برخی علمای اخلاق در کتب اخلاقی خود برای مقابله و درمان مشکل ترس توصیه می کنند هر انسانی که دچار ترس شد وارد صحنه های رعب آور شود به عنوان مثال بعضی از افراد وحشت خاصی از تزریق آمپول و خوردن دارو دارند ولی چنانچه چندین بار تکرار شود وحشت آنها به کلی از بین می رود. جالب است بدانید یکی از فلسفه ها و رسالت های رزمایش های نظامی و تمرین هایی که در آن صورت می گیرد پاکسازی آثار ترس از جنگ از دل فرمانده ها ، سربازان و افسران می باشد. 

توصیه ائمه برای غلبه بر ترس

رویارویی با ترس و هراس از منظر قرآن 

قرآن کریم نیز راه های مختلفی را برای درمان این بیماری پیش روی انسانها قرار داده است به عنوان مثال قرآن آورده است به هنگام ترسیدن از چیزی خود را با آن روبه رو کند که معنایی معادل با رفتار درمانی کنونی دارد. یعنی هیچ مخالفتی با مفهوم ناخودآگاه و روانکاوی ندارد چرا که به طور پیوسته به نقش ناخودآگاه و ارتباطش با بروز برخی عارضه ها در احادیث اسلامی اشاره جالبی شده است همانند مزاح و رابطه اش با تمایلات عداوت آمیز، تکبر و ارتباطش با احساس کمبود و یا لغزش های زبانی و ارتباط کاملش با خدا گاهی.

غلبه بر ترس ، قرب و نزدیک شدن به خدا ، نگاه مثبت به مرگ و داشتن توان و ظرفیت روانی مناسب راههایی است که از منظر قرآن وجود دارد. 

خداوند در سوره (آل عمران،آیه 85) در مورد مرگ می فرماید:کُلُّ نفسٍ ذائقه الموت. هر موجود زنده ای طعم مرگ راناگزیر خواهد کشید. 

همچنین خداوند در سوره (عنکبوت، آیه 6) در مورد غلبه ترس از فقر می فرماید: 

« و کأَیِنَّ من دابه لا تحمِلُ رزقَها اللهُ یرزقها و ماویاکم و هو السمیعُ العلیم» (و چه بسیار حیوانات که خود بار روزی خود را نکشند و خدا به آنها و هم به شما روزی می رساند و او شنوا و داناست.) 

بنابراین به طور کلی می توان گفت بیشتر فشار های روحی و روانی در قرآن کریم ریشه در از دست دادن فرصت ها ، عقب افتادگی یا ترس از فردا ، به خاطر گذشته و تن دادن به شکست دارد. آموزه های امامان معصوم تلنگری برای وضعیت موجود ما میباشند باید این دیدگاه و نگرش جامع و کامل بوده و با توجه به حقایق معنوی انجام پذیرد. ناگفته نماند بدبینی یک نوع بیماری روحی و روانی است که منجر به بروز انحرافات اخلاقی زیادی می شود. 

خداوند در سوره (عنکبوت، آیه 5) در مورد نگاه مثبت به مرگ می فرمایند: 

« من کانَ یَرجوا لقاءِ الله فَإنَّ اَجَلَ لآتٍ و هو السمیع العلیم.» (هر کس که به لقاء خدا امیدوار و مشتاق است هنگام اجل و وعده معین خدا فرا رسد و او شنوا و داناست.) 

توصیه امام علی برای غلبه بر ترس

در نامه حضرت علی (ع) به مالک اشتر آمده است 

پس آنکه به خداوند خوش بین است، هیچ گاه به بن بست نمی رسد و گرفتار فشار روانی از جمله هراس نمی شود. هر چند عوامل استرس زا افزونی یابد. تسلیم رضا و مقاومت صبورانه اش بیشتر خواهد شد."

چگونه بر ترس خود غلبه کنیم؟

هرچند در موارد بسیار شدید ترس (phobia) ممکن است به دارو نیاز باشد ولی از بین بردن ترس در اغلب موارد تنها با تغییر نگرش و تلاش خود فرد برای کنار گذاشتن ترس ممکن است. در ادامه به چند تمرین ساده برای کاهش ترس اشاره خواهیم کرد.

با ترس هایتان حرف بزنید

اگر می‌خواهید با ترس‌تان کنار بیایید و راهی برای روبه‌رو شدن با آن به دست بیاورید بهتر است از ترفند صحبت کردن با ترس‌تان استفاده کنید.

با استفاده از این ترفند به سادگی می‌توانید ترس‌تان را بریزید و چنانچه کار را به درستی انجام دهید تفریح خوبی هم خواهد بود. یکی یکی ترس‌های‌تان را بیان کنید و از خود‌تان بپرسید: «بعد چه؟» این تمرین به شما اجازه می‌دهد ترس‌های‌تان بریزد و با تصور بدترین حالات ممکن ببینید که حتی در بدترین شرایط هم کاری از دست‌تان برمی‌آید. با بیان واضح و شفاف احساسات و نگرانی‌‌ها، افکار ناراحت‌کننده و ترسناک شما تخلیه می‌شود.

وقتی ترس‌تان را تخلیه کنید از انرژی‌شان کاسته خواهد شد. درست زمانی که ترس‌های‌تان را بیان می‌کنید در مقطعی متوجه می‌شوید هرگز اجازه نخواهید داد چنین اتفاقات ناگواری بیفتد.

ترس را حس کنید و به هر قیمتی آن را انجام دهید

دکتر جفرز می گوید: «برای موفقیت، باید بتوانید جرات و جسارت خود را تقویت کنید و با افکار منفی خود مبارزه کنید.» او همچنین اعتقاد دارد، افراد می توانند با خطر کردن در زندگی خود، استرس هایشان را کاهش دهند. در نتیجه باید گفت، تنها راه غلبه بر ترس، روبه رو شدن با آن است. سعی کنید ترس های خود را کنار بگذارید و کارهایی که در ذهن دارید را انجام دهید.

حسرت خوردن

اگر با افرادی که سنشان از شما بیشتر و تاحدی عاقل تر هستند، صحبت کنید بیشتر آنها می گویند که ما حسرت کارهایی که انجام نداده ایم را می خوریم نه حسرت کارهایی که انجام داده ایم را. اگر همیشه در زندگی امروز و فردا کنید، هرگز به نتیجه دلخواه نخواهید رسید. مرد بزرگی در این رابطه می گوید: «بیشتر ما خود را میان دو سارق زندگی مصلوب می کنیم: حسرت گذشته را خوردن و ترس از آینده.»

درباره نگاه و فکر دیگران نسبت به خودتان نگران نباشید

 وقتی در حال سعی برای غلبه بر ترس هایتان هستید، ممکن است شکست بخورید. این هم قسمتی از بازیست. وقتی می بازید، بازنده باقی نمانید. زندگی دوی ماراتن است، پس به دویدن ادامه دهید تا در نهایت بر ترس غلبه کرده و پیروز شوید.

هنگام مواجهه با ترس با خود، از واقعی نبودن و بی مورد بودن آن سخن بگویید و سعی کنید خودتان ، خودتان را آرام کنید.

کسانی که به ترس هایشان غلبه نمی کنند، زندگی خیلی کوچکی خواهند داشت. حتما هر روز خودتان را به چالش کشیده و رشد کنید.

به خود قوت قلب بدهید

 هیچ کس بهتر از خود شما نمی تواند هنگام مواجه با ترس به شما قوت قلب بدهد. هنگام مواجهه با ترس با خود، از واقعی نبودن و بی مورد بودن آن سخن بگویید و سعی کنید خودتان ، خودتان را آرام کنید.

حتما شنیده اید که از قدیم گفتن” از هرچی بدت میاد، سرت میاد”. قانون جاذبه هم که کتاب راز بر اساس آن نوشته شده در واقع تاکیدی دوباره بر همین ضرب المثل قدیمی خودمان است.

ما در واقعیت به آن چیزی می رسیم که مدت ها قبل در ذهنمان آن را تجسم کرده ایم. اگرچه “راز” شکل افراط گونه این نگرش است. اما همه کارشناسان اتفاق نظر دارند که ترس ها و افکار مخرب بخشی از انرژی انسان برای انجام فعالیت های مفید روزانه را خواهد گرفت. علاوه بر این اثرات مخرب بیشمار دیگری هم در زمینه سلامتی جسم و روح به اثبات رسیده است پس هیچگاه نترسید و تا می توانید خواسته هایتان را بدون ترس محقق کنید.