کاربران گرامی سلام

قبلا گفتیم که، بخش جدیدی به مطالب دین و اندیشه افزودایم، دراین بخش پژوهش های دانشگاهی و حوزوی مرتبط با علوم اسلامی و متناسب با سطح و نیاز کاربران ارائه خواهد گردید. شما نیز می توانید تحقیقات و آثار پژوهشی خود را برای ما ارسال نموده وپس از بررسی در سایت با نام مولفان به نمایش گذاشته خواهد شد. در سر آغاز این امر با نام زیبای امام خمینی (ره) و قله آموزه های اسلامی یعنی اخلاق آغاز کردیم، در ادامه به بررسی آموزه های اخلاقی در آثار شهید مطهری می پردازیم.

سخن سری سقطی

می‏گویند یکی از عرفا به نام " سری سقطی " می‏گفت : من سی سال است که‏ استغفار می‏کنم به خاطر یک " الحمد لله " که گفته ام ، به خاطر یک‏ شکری که خدا را کرده ام : انی استغفر الله منذ ثلاثین سنه لقولی الحمد لله‏ گفتند چطور ؟ گفت من در بغداد دکاندار بودم ( این داستان را هم سعدی به‏ شعر در آورده است ) یکوقت خبر رسید که فلان بازار بغداد را حریقی پیدا شد و سوخت . دکان من هم در آن بازار بود .

به سرعت رفتم ببینم دکان من سوخته یا نه ؟ یک کسی به من گفت : آتش به دکان تو سرایت نکرده گفتم : الحمدلله بعد با خودم فکر کردم که آیا تنها تو در دنیا بودی ؟ بالاخره آتش چهار تا دکان را سوخته دکان تو را نسوخته یعنی‏ دکان دیگری را سوخته " الحمدلله " معنایش این است که الحمدلله آتش‏ دکان مرا نسوخت ، دکان او را سوخت پس من راضی شدم به اینکه دکان او سوخته بشود و دکان من سوخته نشود بعد به خودم گفتم : اولاتهتم للمسلمین‏ سری ! تو غصه مسلمین در دلت نیست ؟ ( اشاره است به حدیث پیغمبر : « من اصبح لا یهتم بامور المسلمین فلیس بمسلم » ) هر کس که صبح کند و همتش خدمت به مسلمانان نباشد ، او مسلمان نیست ) و من سی سال است که‏ دارم استغفار آن الحمدلله را می‏کنم . این چیست ؟

استاد شهید مطهری در کتابهای (فلسفه اخلاق) و نیز کتاب (تعلیم و تربیت اسلامی) در خصوص فلسفه اخلاق و نظریات مطرح در این زمینه بحث و گفتگو می کند و نظرات اندیشمندان درخصوص اخلاق را بشرح زیر دسته بندی می نماید:

 1-  نظریه کانت یا نظر وجدان اخلاقی

کارهای اخلاقی توسط وجدان اخلاقی به انسان الهام می شود در حقیقت این کارها جزء سرشت و فطرت انسان است و انسان را به کمال و نه (سعادت) دعوت می کند.

 2- نظریه افلاطون

اخلاق یعنی آنجا که روح انسان حالتی پیدا می کند که خود روح زیبا می شود اگر کار زیباست به تبع روح زیباست – از نظر افلاطون پایه اخلاق (عدالت) است و عدالت مساوی با (زیبائی).

3- نظریه عاطفی (نظریه هندی)

کار اخلاقی کاری است که از عاطفه ای عالیتر از تمایلات فردی یعنی عاطفه، غیر دوستی، سرچشمه می گیرد.

 4- نظریه عاطفی و محبت (نظریه مسیحی)

 کار اخلاقی کاری عاطفی همراه با محبت است.

کارهای اخلاقی توسط وجدان اخلاقی به انسان الهام می شود در حقیقت این کارها جزء سرشت و فطرت انسان است و انسان را به کمال و نه (سعادت) دعوت می کند.

 5- نظریه فلاسفه اسلامی ( نظریه اراده)

این مکتب ملاک و معیار اخلاقی بودن را عقل و اراده می داند.

 6- نظریه زیبائی معقول

امور اخلاقی فی حد ذاته زیبائی دارد، با عظمت و با جاذبه و کشش است و حرکت ایجاد می کند و ستایش آفرین است.
شهید مطهری

 7- نظریه عقل دوراندیش

این نظریه را مادیون مطرح کرده اند و راسل هم از آن دفاع می کند بر اساس آن انسان برای هر کار اخلاقی یک دوراندیشی دارد و در نظر می گیرد که منفعت برای او ایجاد می کند و انجام می دهد.

 8- حسن و قبح ذاتی و عقلی

کارهای اخلاقی بدلیل حسن ذاتی که دارد و عقل انسان حسن ذاتی کارهای اخلاقی و قبح ذاتی کارهای ضد اخلاقی را درک می کند، به سوی آن متمایل و یا از آن دوری می جوید. استاد مطهری در باب این نظریه در صفحه 70 کتاب (تعلیم و تربیت اسلامی) اضافه می کند که: این حرفی نیست که صددرصد بتوان اثباتش کرد اگر چه اخلاق سقراطی بر این مبناست، مخصوصاً حسن و قبح ذاتی افعال که خود حکما برایش چندان پایه ای قائل نیستند.

 9- نظریه رضای خدا

نظریه دیگری وجود دارد و آن اینکه اساساً اخلاق را برگردانیم به اخلاق مذهبی و بگوئیم بقیه نظریه ها همه فلسفی و علمی است. این نظریه معتقد است که فعل اخلاقی آن فعلی است که هدف و انگیزه اش رضای حق باشد (این نظریه احتمالاً همان نظریه امر و نهی الهی یا حسن و قبح شرعی است) استاد مطهری نظر خویش را در مورد فلسفه اخلاق در کتابهای فلسفه اخلاق و تعلیم و تربیت و بعنوان مجموع سخنرانی ها ابراز داشته اند و نظریه ای بنام (پرستش) را مطرح کرده اند ایشان به تمام نظریات که در جهان مطرح شده است ایراد گرفته اند و آنها را ناقص می دانند اما گفته اند اگر تمام نظریات با مبنای اعتقاد به خدا باشد می توان آنها را پذیرفت.

 بهرحال از مجموعه صحبت های استاد چنین برمی آید که:

1- امور اخلاقی در چهارچوب نظام الهی معنا پیدا می کند

2- انجام امور اخلاقی افراد سکولار و غیر خداپرست، یک (عبادت و پرستش ناآگاهانه) است.

3- از طریق آیات و روایات اثبات می شود که امور اخلاقی در (فطرت انسان) نهاده شده و یا به او (الهام) شده و می شود.

4- براساس (نظریه پرستش)، انسان به حسب فطرت کارهای اخلاقی را شریف و شرافتمندانه  می داند. (ص 126 کتاب فلسفه اخلاق)

 

نوشته: سمیرا لشکربلوکی

تنظیم برای تبیان: ابوذر سلطانی

مطهری

نظریه های شهید مطهری

کارهایی که ما به آنها می‏گوئیم کار اخلاقی ، می‏بینیم فرقشان با کار عادی‏ این است که قابل ستایش و آفرین و تحسین اند به عبارت دیگر بشر برای‏ این گونه کارها ارزش قائل است تفاوت کار اخلاقی با کار طبیعی در این است که کار اخلاقی در وجدان هر بشری دارای ارزش است
شهید مطهری

بررسی مسائل اخلاقی در آثار شهید...

علم اخلاق از عوامل مهم بهره‏مندی انسان از خوشبختی این سرا و آن سرا و رسیدن به مطلوب نهایی و حقیقی خود یعنی تقرب به خدا و مقام خلیفة اللّهی است، اما مهم این است که علم اخلاق خود دارای اصول و مبادی است و پیش از هر چیز باید با این اصول و مبادی آشنا شد.