به نقل از آکاایران: با مروری بر آیات قرآن، فلسفه وجوب قربانی بر حج گزار را در حج، می توان چنین برشمرد:

1.ذکر و یاد نام خدا و شکر و سپاسگزاری در برابر نعمت‏های او

وَ أَذِّنْ فِی النّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجالاً... وَیَذْکُرُوا اسْمَ اللّه‏ِ فِی أَیّامٍ مَعْلُوماتٍ عَلی ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِیمَهِ اْلأَنْعامِ... .(حج : ?? ـ ??)

وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَکُمْ مِنْ شَعائِرِ اللّه‏ِ لَکُمْ فِیها خَیْرٌ فَاذْکُرُوا اسْمَ اللّه‏ِ عَلَیْها صَوافَّ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها... کَذلِکَ سَخَّرَها لَکُمْ لِتُکَبِّرُوا اللّه‏َ عَلی ما هَداکُمْ .(حج : ?? ـ ??)

فلسفه قربانی

2. رسیدن به روح تقوا از حکمت‏های واجب شدن ذبح و نحر قربانی در حج

وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَکُمْ مِنْ شَعائِرِ اللّه‏ِ... لَنْ یَنالَ اللّه‏َ لُحُومُها وَ لا دِماوءُها وَ لکِنْ یَنالُهُ التَّقْوی مِنْکُمْ... .(حج : ?? ـ ??)

3. رفع فقر و کمک به نیازمندان از فلسفه‏های لزوم قربانی در حج: 

وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللّه‏ِ فِی أَیّامٍ مَعْلُوماتٍ عَلی ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِیمَهِ اْلأَنْعامِ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْبائِسَ الْفَقِیرَ... .(حج : ??)

وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَکُمْ مِنْ شَعائِرِ اللّه‏ِ لَکُمْ فِیها خَیْرٌ فَاذْکُرُوا اسْمَ اللّه‏ِ عَلَیْها صَوافَّ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ... .(حج : ??)

 

قداست دام‏های قربانی حج

دام‏های قربانی (دام‏هایی که حاجیان برای قربانی کردن در حج به همراه می‏برند) از شعائر الهی و دارای حرمت و قداست در پیشگاه خداوند:

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللّه‏ِ وَ لاَ الشَّهْرَ الْحَرامَ وَ لاَ الْهَدْیَ وَ لاَ الْقَلائِدَ... .(مائده : ?)

وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَکُمْ مِنْ شَعائِرِ... .(حج : ??)

بزرگداشت دام‏های قربانی و حرمت نهادن به آنها، نشانه تقوای دل و خداترسی:

ذلِکَ وَ مَنْ یُعَظِّمْ شَعائِرَ اللّه‏ِ فَإِنَّها مِنْ تَقْوَی الْقُلُوبِ... .(حج : ??)

مطلوب بودن نشانه‏گزاری دام‏های مورد نظر برای قربانی در حج:

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللّه‏ِ وَ لاَ الشَّهْرَ الْحَرامَ وَ لاَ الْهَدْیَ وَ لاَ الْقَلائِدَ... .(مائده : ?)

قربانی ارزشمند

قربانی برخاسته از روح تقوا ارزشمند و مورد عنایت خداوند:

وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَکُمْ مِنْ شَعائِرِ اللّه‏ِ... لَنْ یَنالَ اللّه‏َ لُحُومُها وَ لا دِماوءُها وَ لکِنْ یَنالُهُ التَّقْوی مِنْکُمْ... .(حج : ?? ـ ??)

قربانی درعصرجاهلیت

حرام پنداشتنِ خوردن از گوشت قربانیِ حج توسط حج‏گزاران عصر جاهلیت:

...وَ یَذْکُرُوا اسْمَ اللّه‏ِ فِی أَیّامٍ مَعْلُوماتٍ عَلی ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِیمَهِ اْلأَنْعامِ فَکُلُوا مِنْها... .(حج : ??)

وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَکُمْ مِنْ شَعائِرِ اللّه‏ِ لَکُمْ فِیها خَیْرٌ فَاذْکُرُوا اسْمَ اللّه‏ِ عَلَیْها صَوافَّ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها... .(حج : ??)

«فَکُلُوا» فرمان وجوبی نیست بلکه امری است که جایز بودن خوردن از گوشت قربانی حج را اعلان می دارد؛ زیرا مردم روزگار جاهلی خوردن آن را حرام می‏پنداشتند.

(مجمع البیان، ج? و ? ، ص???).

ممنوع بودن استفاده از دام‏های قربانی قبل از ذبح، در پندار مردم روزگار جاهلیت:

لَکُمْ فِیها مَنافِعُ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی ثُمَّ مَحِلُّها إِلَی الْبَیْتِ الْعَتِیقِ... وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَکُمْ مِنْ شَعائِرِ اللّه‏ِ لَکُمْ فِیها خَیْرٌ... .(مائده : ?? ـ ??)

قربانی از جنس انسان

فرمان خداوند به ابراهیم علیه‏السلام در عالم رؤیا مبنی بر ذبح فرزندش اسماعیل علیه‏السلام

فَلَمّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ قالَ یا بُنَیَّ إِنِّی أَری فِی الْمَنامِ أَنِّی أَذْبَحُکَ فَانْظُرْ ما ذا تَری قالَ یا أَبَتِ افْعَلْ ما تُوءْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شاءَ اللّه‏ُ مِنَ الصّابِرِینَ .(صافات : ???)

اطاعت و شکیبایی ستودنی اسماعیل علیه‏السلام در برابر فرمان ذبح:

فَلَمّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ قالَ یا بُنَیَّ إِنِّی أَری فِی الْمَنامِ أَنِّی أَذْبَحُکَ فَانْظُرْ ما ذا تَری قالَ یا أَبَتِ افْعَلْ ما تُوءْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شاءَ اللّه‏ُ مِنَ الصّابِرِینَ .(صافات : ???)

اخلاص و تسلیم ستایش برانگیز ابراهیم و اسماعیل علیهماالسلام در برابر فرمان ذبح:

فَلَمّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ قالَ یا بُنَیَّ إِنِّی أَری فِی الْمَنامِ أَنِّی أَذْبَحُکَ فَانْظُرْ ما ذا تَری قالَ یا أَبَتِ افْعَلْ ما تُوءْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شاءَ اللّه‏ُ مِنَ الصّابِرِینَ * فَلَمّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبِینِ * وَ نادَیْناهُ أَنْ یا إِبْراهِیمُ * قَدْ صَدَّقْتَ الرُّوءْیا إِنّا کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ .(صافات : ??? ـ ???)

قرار دادن جبین اسماعیل علیه‏السلام بر روی خاک جهت ذبح او در راه خدا توسط ابراهیم علیه‏السلام و فرا رسیدن ندای الهی به آن حضرت، مبنی بر آزمایشی بودن این فرمان:

فَلَمّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ قالَ یا بُنَیَّ إِنِّی أَری فِی الْمَنامِ أَنِّی أَذْبَحُکَ فَانْظُرْ ما ذا تَری قالَ یا أَبَتِ افْعَلْ ما تُوءْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شاءَ اللّه‏ُ مِنَ الصّابِرِینَ * فَلَمّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبِینِ * وَ نادَیْناهُ أَنْ یا إِبْراهِیمُ * قَدْ صَدَّقْتَ الرُّوءْیا إِنّا کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ * إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِینُ .(صافات :??? ـ ???)

فرمان ذبح اسماعیل علیه‏السلام فرمانی آزمایشی جهت عینیت بخشیدن به مقام اخلاص و تسلیم ابراهیم و اسماعیل علیهماالسلام در برابر اراده و امر خداوند:

فَلَمّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ قالَ یا بُنَیَّ إِنِّی أَری فِی الْمَنامِ أَنِّی أَذْبَحُکَ فَانْظُرْ ما ذا تَری قالَ یا أَبَتِ افْعَلْ ما تُوءْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شاءَ اللّه‏ُ مِنَ الصّابِرِینَ * فَلَمّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبِینِ * وَ نادَیْناهُ أَنْ یا إِبْراهِیمُ * قَدْ صَدَّقْتَ الرُّوءْیا إِنّا کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ * إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِینُ .(صافات :??? ـ ???)

جایگزین شدن ذبح عظیم (قوچی از عالم غیب) به جای ذبح اسماعیل علیه‏السلام :

فَلَمّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ قالَ یا بُنَیَّ إِنِّی أَری فِی الْمَنامِ أَنِّی أَذْبَحُکَ فَانْظُرْ ما ذا تَری قالَ یا أَبَتِ افْعَلْ ما تُوءْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شاءَ اللّه‏ُ مِنَ الصّابِرِینَ * فَلَمّا أَسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبِینِ * وَ نادَیْناهُ أَنْ یا إِبْراهِیمُ * قَدْ صَدَّقْتَ الرُّوءْیا إِنّا کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ * إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِینُ * وَ فَدَیْناهُ بِذِبْحٍ عَظِیمٍ .(صافات : ??? ـ ???)

ماهیت قربانی حج

دام‏های قربانی هدیه حج‏گزار (برای نیازمندان):

وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَهَ لِلّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ وَ لا تَحْلِقُوا رُوءُسَکُمْ حَتّی یَبْلُغَ الْهَدْیُ مَحِلَّهُ... فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَهِ إِلَی الْحَجِّ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ... .(بقره : ???)

از اینکه از دام‏های اختصاص داده شده برای قربانی در حج تعبیر به «هدی» شده، می‏توان نکته یاد شده را استفاده کرد.

گردآوری: بخش دین واندیشه آکاایران